Gdzie leży Alberobello i czym jest?
Alberobello to małe miasto w Apulii, w południowych Włoszech, należące do metropolitalnej prowincji Bari. Leży na wysokości 402,5 metra n.p.m. i zajmuje obszar 40,82 kilometra kwadratowego. Jest znane z budynków zwanych trulli, czyli kamiennych domów bez zaprawy, przykrytych stożkowymi dachami. W 1996 roku zespół trulli wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Miasto nazywa się stolicą trulli, a w zabudowie miejskiej stoi około 1500 takich budynków, co czyni ten zespół wyjątkowym. Miasto znajduje się też na liście najpiękniejszych wiosek Włoch. Jeśli planujesz szerszą trasę po regionie, przydatne będzie zestawienie atrakcje Apulii, które pokazuje inne miejsca w okolicy.

Jeśli chcesz zobaczyć domki trulli, warto wybrać wycieczkę dzienną z Bari do Alberobello, Monopoli i Polignano. (link partnerski)
Dlaczego domy mają stożkowe dachy?
Osadnictwo na tym terenie zaczęło się dopiero na początku XVI wieku. Hrabia Andrea Matteo III Acquaviva d'Aragona pozwolił osiąść tu około czterdziestu rodzinom chłopskim z Noci, pod warunkiem oddawania mu dziesiątej części plonów. W 1635 roku jego następca, hrabia Giangirolamo II, zbudował karczmę i zaczął zagospodarowywać las. Już w XV wieku królestwo neapolitańskie nakładało daninę na nowe osady, a w 1481 roku hrabiowie nakazali budować domy bez zaprawy, tak by dało się je łatwo rozebrać. Murowanie na sucho pozwalało też unikać podatków należnych hiszpańskiemu wicekrólowi. Gdy 27 maja 1797 roku Ferdynand IV Burbon podniósł miejscowość do rangi królewskiego miasta, zdjął z niej feudalną zależność od hrabiów. Okrągła bryła z kopułowym dachem była najprostszą konstrukcją, jaką chłopi mogli zbudować z kamienia.
Jak zbudowane jest trullo?
Ściany trullo stawia się z kamieni, bez zaprawy i cementu. W Alberobello mają od 0,80 do 2,70 metra grubości, a wysokość od podłoża do początku sklepienia wynosi od 1,60 do 2 metrów. Ściany stawia się bezpośrednio na skale, po usunięciu wierzchniej warstwy gleby. Przed budową wykopywano cysternę, bo na tym obszarze brakowało wody, a kamienie z wykopu służyły do wznoszenia ścian. Dach ma dwie warstwy: wewnętrzną z kamiennych klinów, zamkniętą kamieniem szczytowym, oraz zewnętrzną z płyt lekko nachylonych na zewnątrz, co zapewnia szczelność. Na szczycie stożka często stoi pinakiel z piaskowca. Jego kształt bywa różny, a według tradycji był podpisem kamieniarza, który budował dom. Na dachach widać też malowane symbole, najczęściej krzyż, przebite strzałą serce albo gołębicę jako znak Ducha Świętego.
Materiałem bywa twardy wapień albo tuf wapienny, zależnie od miejsca. Cały obszar to płaskowyż krasowy Murgia. Zimowe deszcze przesiąkają przez szczeliny w skale i odpływają podziemnymi ciekami, nie tworząc stałych zbiorników na powierzchni. Dlatego wodę gromadzono w cysternach i zbiornikach. Trulli znajdziesz w dolinie Itrii, a także wokół Locorotondo, Fasano, Ostuni, Cisternino, Martina Franca i Ceglie Messapica.
Które dzielnice warto zobaczyć?
Najbardziej znaną częścią miasta Alberobello jest dzielnica Rione Monti, czyli dzielnica Gór. Zdjęcie z 1897 roku pokazuje, że trulli stały tam rzadziej niż dziś, otoczone ogrodzonymi ogrodami. W pierwszych dekadach XX wieku zabudowa się zagęściła. Większość miejskich trulli pochodzi z XVIII, XIX i XX wieku. Warto przejść uliczkami Rione Monti i obejrzeć dachy, bo każdy stożek ma własny pinakiel. Na via Monte Pertica rząd trulli ma namalowane symbole religijne, dodane podczas remontów pod koniec XX wieku i na początku XXI wieku. Główną ulicą miasta jest Largo Giuseppe Martelotta, która biegnie śladem dawnej rzeki Cana. Osobnym punktem jest Trullo Sovrano, zbudowany na dwóch poziomach z wewnętrznymi schodami. Trulli wiejskie, stojące na tańszych gruntach, przestano budować, gdy w XX wieku wzrosły koszty pracy.
Jak wyglądają wnętrza trulli?
Większość trulli ma jedno pomieszczenie pod każdym stożkiem. Dodatkowe miejsca do spania tworzą wnęki w ścianach, odgradzane zasłonami, często dla dzieci. Dom wielopokojowy ma tyle stożków, ile pomieszczeń. Wnętrza wapnowano, co chroniło przed przeciągami. Mieszkalne trulli mają otwarte palenisko z kominem wbudowanym w mur. Ogrzewanie jest trudne, bo grube ściany i kopuła sprzyjają wychładzaniu, a para z gotowania skrapla się na zimnych powierzchniach. Mieszkańcy zostawiali drzwi otwarte w ciągu dnia, żeby wnętrze wysychało, i większość życia toczyła się na zewnątrz. Latem te same grube ściany dają przyjemny chłód. Światło wpada głównie przez drzwi, a niewielki otwór w szczycie stożka służy do wentylacji, więc wnętrza bywają ciemne. Niektóre trulli służyły jako stajnie, a w nich zachowały się koryta dla zwierząt. Dziś część budynków pełni funkcję sklepów, restauracji i noclegów, a w innych nadal mieszkają ludzie.
Link partnerski Alberobello: wycieczka. Sprawdź, co jest w cenie
Link partnerski Alberobello: wycieczki i bilety. Przejrzyj wycieczki
Zwiedzanie Alberobello: co zobaczyć w mieście?
Najczęściej wymienia się kilka miejsc, które da się obejrzeć bez planowania całego dnia:
- Trullo Sovrano, dwupoziomowy dom z wewnętrznymi schodami. Godziny otwarcia sprawdź na oficjalnej stronie obiektu.
- Trullo Siamese, czyli bliźniacze trulli, stojące obok siebie.
- Kościół Matrice, w pobliżu centrum.
- Sanktuarium świętego Antoniego z Padwy.
- Bazylika świętych Kosmy i Damiana, do której co roku odbywa się pielgrzymka.
Latem w mieście odbywa się kilka festiwali, w tym międzynarodowy festiwal folkloru, a większość występów jest bezpłatna i pod gołym niebem. Dla kogoś, kto lubi dawne ozdoby, dobrym uzupełnieniem są mozaiki w Rawennie.
Jak dojechać z Bari?
Najprościej dolecieć do lotniska Bari Airport albo Brindisi Airport, a dalej dojechać lądem. Miasto ma własną stację kolejową i jest obsługiwane przez autobusy. Porównanie wygląda następująco:

| Środek transportu | Co trzeba wiedzieć | Gdzie sprawdzić |
|---|---|---|
| Pociąg | stacja w Alberobello | oficjalny rozkład kolei |
| Autobus | połączenia z okolicznych miast | oficjalny rozkład przewoźnika |
| Taksówka | przejazd z lotniska | na miejscu lub przez oficjalny serwis |
Czas przejazdu zależy od wybranego połączenia. Przed wyjazdem sprawdź aktualny rozkład u przewoźnika, bo kursy zmieniają się w zależności od sezonu.
Bari jest stolicą regionu i największym miastem nad Adriatykiem. Jego stare miasto ma romańskie kościoły, a Bazylika świętego Mikołaja i Katedra świętego Sabina to najważniejsze zabytki dawnej części. Dzielnica Murat, zaplanowana na prostokątnej siatce, to nowe centrum z nadmorskim deptakiem. Dojazd z Bari odbywa się pociągiem albo autobusem, a rozkłady warto sprawdzić przed wyjazdem.
Ile dni wystarczy na zwiedzanie miasta trulli?
Miasto jest niewielkie, więc główne zabytki da się zobaczyć w ciągu jednego dnia. Dłuższy pobyt ma sens latem, gdy w mieście odbywa się wiele wydarzeń, a wieczorny spacer trwa często długo po północy. Alberobello jest mniej oblegane niż zachodnie wybrzeże regionu, a większość odwiedzających to Włosi. Osoby układające szerszą trasę mogą dopisać atrakcje Wenecji albo atrakcje Triestu. Oba miasta leżą daleko na północy, więc to osobna część podróży, a nie dodatek do jednego dnia w Apulii.
Jeśli zostajesz w regionie, warto zajrzeć w okolicę. Martina Franca jest głównym miastem doliny Itrii i ma starówkę z białymi domami. Ostuni nazywa się białym miastem ze względu na kolor zabudowy historycznego centrum. Castel del Monte w Andrii, zbudowany przez cesarza Fryderyka II, również jest na liście UNESCO.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu?
Najlepiej zacząć od terminu, bo to on decyduje o tym, czy w mieście będzie festiwal i wieczorne życie. Następnie warto sprawdzić dojazd z Bari i wybrać pociąg albo autobus. Trzeba też sprawdzić godziny zwiedzania wnętrz, bo nie każdy dom jest otwarty przez cały dzień. Warto rozważyć nocleg w mieście, jeśli chcesz zobaczyć trulli bez tłumu i wieczorny spacer. Jeśli wyjazd ma być częścią większej trasy, zaplanuj go razem z innymi miejscami w regionie.
Pytania praktyczne
Czy trulli nadal są zamieszkane?
Tak, w wielu z nich mieszkają ludzie. Część budynków działa jako sklepy, restauracje lub noclegi.
Czy Alberobello jest przepełnione turystami?
Nie. Miasto jest mniej oblegane niż zachodnie wybrzeże regionu, a większość odwiedzających to Włosi.
Czy można wejść do środka trulli?
Tak, na przykład do Trullo Sovrano, który ma dwa poziomy i wewnętrzne schody. Godziny warto sprawdzić przed wizytą.
Czy dach trulli można rozebrać bez szkody dla budynku?
Kamienie dachu można zdjąć bez naruszenia stabilności reszty budynku. Dlatego stare domy były łatwe do rozebrania.
Czy w Alberobello odbywają się wydarzenia?
Latem odbywa się kilka festiwali, w tym międzynarodowy festiwal folkloru. Większość występów jest bezpłatna i pod gołym niebem.
Czy w trullo da się ogrzać zimą?
Trudno, bo grube kamienne ściany i kopuła wychładzają wnętrze. Mieszkańcy często zostawiali drzwi otwarte w ciągu dnia i żyli bardziej na zewnątrz.
