Skąd wzięła się pizza neapolitańska?
Pizza neapolitańska powstała w Neapolu, w regionie Kampania na południu Włoch. Miasto należy do najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast świata, a jego początki sięgają Greków, którzy założyli tu port Parthenope. Później Neapol stał się ważnym ośrodkiem Magna Graecia, a potem miastem, w którym mieszali się Grecy i Rzymianie. Mieszkańcy zachowali grecki język i obyczaje nawet w czasach rzymskich, co sprawiło, że miasto długo było wyjątkiem w regionie. Pizza jest jednym z elementów kuchni włoskiej, ale w Neapolu ma szczególne znaczenie. W 2017 roku UNESCO wpisało na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości sztukę wytwarzania pizzy przez neapolitańskich pizzaiolów. Więcej o tradycjach miasta i kraju znajdziesz w tekście ciekawostki o Włochach.
Jak wygląda oryginalna pizza neapolitańska?
Pizza neapolitańska jest okrągła, z cienkim środkiem i wyraźnie wyższym, miękkim brzegiem. Według tradycji do wypieku używa się tylko kilku składników i nie dodaje się tłuszczu ani cukru do ciasta. Najczęściej spotykane wersje to:
- pizza Margherita, z pomidorami, mozzarellą i bazylią,
- pizza marinara, bez sera, z pomidorami, czosnkiem i oregano,
- warianty z innymi dodatkami, wybieranymi według sezonu i gustu.
W najściślejszej tradycji istnieją tylko dwie odmiany: Margherita i marinara. Pozostałe warianty różnią się wyłącznie dodatkami. Ciasto zawsze musi pozostać takie samo. Dlatego po spróbowaniu jednej pizzy neapolitańskiej łatwo rozpoznać, czy kolejna trzyma się zasad. Najpierw liczy się cienki środek i miękki brzeg, a dopiero potem to, co na nim leży.
Jakie ciasto i jak je wyrobić?
Ciasto składa się z mąki pszennej, drożdży naturalnych albo piwnych, soli i wody. Według zasad Stowarzyszenia Verace Pizza Napoletana (AVPN) mąka powinna być średniej mocy, o wartości W od 250 do 320 i zawartości białka od 11 do 13,5 procent. Mocna mąka może stanowić najwyżej 20 procent składu.
Ciasto wyrabia się ręcznie albo na wolnoobrotowym mikserze. Po wyrośnięciu formuje się je ręcznie, bez wałka i bez maszyn. Gotowy placek nie może być grubszy niż 0,25 cm. Dzięki temu środek pozostaje cienki, a brzeg unosi się i nabiera koloru. Ręczne formowanie wymaga wprawy, dlatego w neapolitańskich pizzeriach pracę przy cieście traktuje się jak rzemiosło, które przekazuje się z pokolenia na pokolenie.
Jak piec pizzę neapolitańską?
Pizzę piecze się bardzo krótko, w piecu opalanym drewnem, rozgrzanym do wysokiej temperatury. Według zasad AVPN wypiek trwa od 60 do 90 sekund, a temperatura w piecu wynosi 485 stopni Celsjusza. Tak krótki czas sprawia, że ciasto zachowuje miękkość, a ser i pomidory nie wysychają.
W domu zwykły piekarnik nie osiąga takiej temperatury. Wiele osób używa wtedy kamienia do pizzy albo grubej blachy, nagrzanych jak najmocniej, i wydłuża czas wypieku. Wynik będzie inny niż w piecu opalanym drewnem, ale smak i tekstura nadal zależą od jakości mąki i sposobu formowania. Warto pamiętać, że pizza wyjęta z pieca szybko traci swoją konsystencję, więc najlepiej podać ją od razu.
Jakie dodatki wybrać do pizzy neapolitańskiej?
W tradycji wykorzystuje się pomidory San Marzano albo pomidorki Piennolo del Vesuvio. Rosną na wulkanicznych równinach na południe od Wezuwiusza. Jako ser używa się mozzarelli di bufala campana albo fior di latte z Agerola.
Te składniki mają chronione oznaczenie. Oznacza to, że nie każda mozzarella lub pomidor nadaje się do prawdziwej pizzy neapolitańskiej. W domu warto zacząć od dobrych pomidorów i świeżego sera, bo od nich zależy smak całej pizzy bardziej niż od liczby dodatków. Zbyt wiele składników sprawia, że środek robi się mokry i traci lekkość, dlatego tradycja ogranicza wybór do kilku pewnych produktów.
Jak rozpoznać prawdziwą pizzę neapolitańską?
Prawdziwa pizza neapolitańska ma certyfikat wydawany przez AVPN. Pizzerie spełniające wymagania mogą używać oznaczenia „Verace Pizza Napoletana”. Stowarzyszenie kontroluje przestrzeganie zasad między innymi przez tajnych klientów. Zasady i listę certyfikowanych lokali warto sprawdzić na oficjalnej stronie stowarzyszenia AVPN.
Zasady dotyczą też sposobu podania. Pizza powinna być zjedzona zaraz po wyjęciu z pieca. Nie wolno jej mrozić ani pakować próżniowo do późniejszej sprzedaży. Jeśli pizza przyjechała z mrożonki, nie jest to pizza neapolitańska w rozumieniu zasad. Dobrym sygnałem jest to, że pizzeria piecze pizzę na zamówienie, a nie trzyma gotowych placków w lodówce.
Gdzie zjeść pizzę neapolitańską w Neapolu?
Najwięcej pizzerii znajduje się w Centro Storico, czyli w historycznym centrum. Ulica Via dei Tribunali i równoległa Spaccanapoli to dwie długie, wąskie ulice przecinające centrum ze wschodu na zachód. Są pełne straganów i starych kościołów, a przy nich łatwo znaleźć miejsca z pizzą. Część lokali działa w pobliżu Via Duomo, która biegnie przez centrum z północy na południe.
Centrum jest labiryntem wąskich uliczek, dlatego warto mieć przy sobie mapę lub włączoną nawigację. Dobrym punktem odniesienia pozostaje zatoka i Wezuwiusz, które widać z wielu miejsc w mieście. Na wieczorną kolację wiele osób wybiera Chiaję, zamożną dzielnicę na zachód od San Ferdinando, albo wzgórze Vomero. W obu miejscach pizzerie są mniej tłoczne niż w ścisłym centrum. Godziny otwarcia zmieniają się często, dlatego przed wizytą warto sprawdzić je na stronie wybranej pizzerii.
Jak przygotować pizzę neapolitańską w domu?
Najpierw wyrabia się ciasto z mąki średniej mocy, wody, soli i drożdży. Wyrabiać można ręcznie albo na wolnych obrotach miksera. Ciasto trzeba zostawić do wyrośnięcia, a potem je przygotować do formowania. Następnie formuje się je dłońmi, rozciągając od środka ku brzegom, bez wałka. Placek ma być bardzo cienki, a brzeg zostaje wyższy niż środek.
Na cienki placek nakłada się pomidory i ser, a na koniec dodaje bazylię lub inne składniki. Pizzę piecze się w jak najgorętszym piekarniku z kamieniem albo blachą. Nie należy przeładowywać jej dodatkami, bo wtedy środek zrobi się mokry. Kto chce zbliżyć się do oryginału, powinien zadbać przede wszystkim o cienki placek i krótki wypiek. Pierwsze próby zwykle wychodzą grubsze i mniej równe, więc warto upiec kilka placków, zanim uzyska się zadowalający efekt.
Dlaczego pizza neapolitańska ma status w Unii Europejskiej?
Unia Europejska uznała pizzę napoletanę za produkt tradycyjny o gwarantowanej specyfice od 5 lutego 2010 roku. Status ten oznacza, że surowce, skład albo sposób produkcji są stabilne od co najmniej 30 lat. Chodzi o to, by cechy produktu odróżniały go od innych, podobnych wyrobów.
W 2017 roku UNESCO wpisało na listę niematerialnego dziedzictwa sztukę neapolitańskiego pizzaiolo. Wpis dotyczy umiejętności wyrabiania, formowania i pieczenia pizzy, a nie samego przepisu. Dla podróżnika oznacza to, że w Neapolu może zobaczyć, jak pizzę przygotowuje się tradycyjnie, bez maszyn i skrótów. Ta sama tradycja łączy się z historią miasta, które od wieków przyciąga kucharzy, rzemieślników i gości z całego świata.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu po pizzę w Neapolu?
Najpierw warto wybrać kilka pizzerii w Centro Storico i sprawdzić ich aktualne godziny. W sezonie wiele lokali ma długie kolejki, więc dobrze jest przyjść wcześniej albo zarezerwować stolik. Dojazd do Neapolu z innych części Włoch może wymagać samochodu. Więcej o tym znajdziesz w tekście o Włoszech samochodem.
Po obiedzie w mieście można wybrać się nad morze. Wiele osób łączy zwiedzanie Neapolu z wyjazdem na wybrzeże. Szczegóły o miejscach znajdziesz w tekście o plażach Włoch. Plan najlepiej ułożyć tak, by ostatni dzień zostawić na spokojne zjedzenie pizzy przed wyjazdem. Dobrze zarezerwować też czas na spacer po centrum, bo to właśnie tam pizza smakuje najlepiej.
Pytania praktyczne
Czy pizza neapolitańska musi być z pieca opalanego drewnem?
Zasady AVPN opisują wypiek w piecu opalanym drewnem w temperaturze 485 stopni Celsjusza. W domu można uzyskać podobny efekt, ale nie będzie to identyczny wypiek.
Czy pizza neapolitańska może być mrożona?
Zasady zakazują mrożenia i pakowania próżniowego do późniejszej sprzedaży. Pizza powinna być zjedzona zaraz po wyjęciu z pieca.
Jaka mąka nadaje się do pizzy neapolitańskiej?
Według zasad AVPN wybiera się mąkę średniej mocy, o wartości W od 250 do 320. Mocna mąka może stanowić najwyżej 20 procent składu.
Czym różni się pizza Margherita od marinary?
Margherita ma pomidory, mozzarellę i bazylię. Marinara nie ma sera, a dodaje się do niej pomidory, czosnek i oregano.
Gdzie w Neapolu najłatwiej znaleźć pizzerię?
Najwięcej lokali znajduje się w Centro Storico, zwłaszcza przy Via dei Tribunali i Spaccanapoli. Pizzerie są też w dzielnicy Chiaia i na wzgórzu Vomero.
